<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.3 20210610//EN" "JATS-journalpublishing1-3.dtd">
<article article-type="research-article" dtd-version="1.3" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xml:lang="ru"><front><journal-meta><journal-id journal-id-type="publisher-id">r-n-j</journal-id><journal-title-group><journal-title xml:lang="ru">Российский неврологический журнал</journal-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>Russian neurological journal</trans-title></trans-title-group></journal-title-group><issn pub-type="ppub">2658-7947</issn><issn pub-type="epub">2686-7192</issn><publisher><publisher-name>МИА</publisher-name></publisher></journal-meta><article-meta><article-id pub-id-type="doi">10.30629/2658-7947-2024-29-6-64-70</article-id><article-id custom-type="elpub" pub-id-type="custom">r-n-j-640</article-id><article-categories><subj-group subj-group-type="heading"><subject>Research Article</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="section-heading" xml:lang="ru"><subject>ИЗ ИСТОРИИ</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="section-heading" xml:lang="en"><subject>FROM HISTORY</subject></subj-group></article-categories><title-group><article-title>История выделения мигрени как самостоятельной болезни</article-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>History of the identification of migraine as a particular disease</trans-title></trans-title-group></title-group><contrib-group><contrib contrib-type="author" corresp="yes"><contrib-id contrib-id-type="orcid">https://orcid.org/0000-0002-1788-6819</contrib-id><name-alternatives><name name-style="eastern" xml:lang="ru"><surname>Бергер</surname><given-names>Е. Е.</given-names></name><name name-style="western" xml:lang="en"><surname>Berger</surname><given-names>E. E.</given-names></name></name-alternatives><bio xml:lang="ru"><p>Москва</p></bio><bio xml:lang="en"><p>Moscow</p></bio><email xlink:type="simple">lenaberger67@gmail.com</email><xref ref-type="aff" rid="aff-1"/></contrib><contrib contrib-type="author" corresp="yes"><contrib-id contrib-id-type="orcid">https://orcid.org/0009-0000-8196-6875</contrib-id><name-alternatives><name name-style="eastern" xml:lang="ru"><surname>Лукашева</surname><given-names>О. Н.</given-names></name><name name-style="western" xml:lang="en"><surname>Lukasheva</surname><given-names>О. N.</given-names></name></name-alternatives><bio xml:lang="ru"><p>Москва</p></bio><bio xml:lang="en"><p>Moscow</p></bio><email xlink:type="simple">severelta@gmail.com</email><xref ref-type="aff" rid="aff-2"/></contrib></contrib-group><aff-alternatives id="aff-1"><aff xml:lang="ru">Институт всеобщей истории РАН, Российский музей медицины<country>Россия</country></aff><aff xml:lang="en">Institute for the Universal History<country>Russian Federation</country></aff></aff-alternatives><aff-alternatives id="aff-2"><aff xml:lang="ru">ООО «Поликлиника.ру»<country>Россия</country></aff><aff xml:lang="en">“Policlinica.ru” Medical Center<country>Russian Federation</country></aff></aff-alternatives><pub-date pub-type="collection"><year>2024</year></pub-date><pub-date pub-type="epub"><day>31</day><month>01</month><year>2025</year></pub-date><volume>29</volume><issue>6</issue><fpage>64</fpage><lpage>70</lpage><permissions><copyright-statement>Copyright &amp;#x00A9; Бергер Е.Е., Лукашева О.Н., 2025</copyright-statement><copyright-year>2025</copyright-year><copyright-holder xml:lang="ru">Бергер Е.Е., Лукашева О.Н.</copyright-holder><copyright-holder xml:lang="en">Berger E.E., Lukasheva О.N.</copyright-holder><license license-type="creative-commons-attribution" xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" xlink:type="simple"><license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.</license-p></license></permissions><self-uri xlink:href="https://www.r-n-j.com/jour/article/view/640">https://www.r-n-j.com/jour/article/view/640</self-uri><abstract><p>Мигрень — распространенное неврологическое заболевание. В настоящее время во многом известны его этиология, патогенез, разработана классификация, созданы методы лечения. Но так было не всегда. Накопление знаний о мигрени, отделение ее от других головных болей проходили на протяжении столетий. В статье представлена попытка выявить этот скрытый и неочевидный процесс, основываясь на текстах древних авторов или их переводах. Также проанализирована этимология термина «мигрень», с его трансформацией до XVI века.</p></abstract><trans-abstract xml:lang="en"><p>Migraine is a common neurological disease, a type of headache. Currently, the etiology and pathogenesis of the disease are known, a detailed classification of migraine pain has been developed, and pathogenetic methods of treatment have been created. But it was not always so. The accumulation of knowledge about migraine and its separation from other headaches has been quite slow over the centuries. In this article we will try to identify this hidden and unobvious process, based on the texts of ancient authors or their translations. At the same time, we will study the etymology of the word “migraine”, tracing its transformation to the 16th century.</p></trans-abstract><kwd-group xml:lang="ru"><kwd>мигрень</kwd><kwd>Аретей Каппадокийский</kwd><kwd>Гален</kwd><kwd>Цельс</kwd><kwd>А.Паре</kwd><kwd>Ж.Фернель</kwd></kwd-group><kwd-group xml:lang="en"><kwd>migraine</kwd><kwd>Areteaus of Cappadocia</kwd><kwd>Galen</kwd><kwd>Celsus</kwd><kwd>Ambroise Pare</kwd><kwd>J. Fernel</kwd></kwd-group></article-meta></front><back><ref-list><title>References</title><ref id="cit1"><label>1</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Табеева Г.Р. Ошибки и заблуждения в понимании мигрени: от истоков к современности. Современная терапия в психиатрии и неврологии. 2023;1–2:19–25.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Tabeeva G.R. Mistakes and misconceptions in understanding migraine: from origins to modern times. Modern therapy in psychiatry and neurology. 2023;1–2:19–25. (Russian).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit2"><label>2</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">МКБ-11 для ведения статистики смертности и заболеваемости https://icd.who.int/browse/2024-01/mms/ru#669367341</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">ICD-11 for maintaining statistics on mortality and morbidity. https://icd.who.int/browse/2024-01/mms/ru#669367341</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit3"><label>3</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Foxhall K. Migraine. A History. — Baltimore (MD): Johns Hopkins University Press; 2019. 292 р.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Foxhall K. Migraine. A History. — Baltimore (MD): Johns Hopkins University Press; 2019. 292 р.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit4"><label>4</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">The extant works of Aretaeus, the Cappadocian / Ed. and tr. by Fr. Adams. Sydenham Society. University of Leeds. Library London : Printed for the Sydenham Society, 1856. Р. 294.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">The extant works of Aretaeus, the Cappadocian / Ed. and tr. by Fr. Adams. Sydenham Society. University of Leeds. Library London : Printed for the Sydenham Society, 1856. Р. 294.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit5"><label>5</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Avicennae Liber canonis III e V s.l. 1473. P. 23.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Avicennae Liber canonis III e V s.l. 1473. P. 23.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit6"><label>6</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Hildegardis Causae et curae. Harvard University, 1903. P. 90-91.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Hildegardis Causae et curae. Harvard University, 1903. P. 90-91.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit7"><label>7</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Гиппократ. Сочинения. Т. 2. Пер. с греч. проф. В.И. Руднева, Наркомздрав СССР, Медгиз, 1944. С.87</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Hippocrates. Essays. T. 2. Transl. V. Rudnev, Medgiz, 1944. S.87 (Russian)</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit8"><label>8</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Цельс, Авл Корнелий. О медицине: В 8 кн. : Пер. с латин. под ред. действ. чл. АМН СССР В.Н. Терновского и Ю.Ф. Шульца ; Второй Моск. гос. мед. ин-т им. Н.И. Пирогова. — Москва : [б. и.], 1959. С. 29</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Celsus, Avlus Kornelius. On Medicine : In 8 l. : transl.V.N. Ternovsky, Y.F. Shulz ; 2 Moscow Medical Institute — M : [b. i.], 1959. S. 29 (Russian)</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit9"><label>9</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Aretaeus, edidit C. Hude, CMG II, editio altera lucis ope expressa, nonnullis locis correcta, indicibus nominum verborumque et addendis et corrigendis aucta, Berlin 1958. Р. 37</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Aretaeus, edidit C. Hude, CMG II, editio altera lucis ope expressa, nonnullis locis correcta, indicibus nominum verborumque et addendis et corrigendis aucta, Berlin 1958. Р. 37</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit10"><label>10</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Rey R. The history of pain. Harvard University Press, 1995. Р. 28</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Rey R. The history of pain. Harvard University Press, 1995. Р. 28</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit11"><label>11</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Galeni opera omnia. Vol. 8 Leipzig : Car. Cnoblochii, 1821-1833. Р. 206</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Galeni opera omnia. Vol. 8 Leipzig : Car. Cnoblochii, 1821-1833. Р. 206</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit12"><label>12</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Quinti Sereni Sammonici ... De re medica siue morborum curationibus liber tum elegans tum humanae saluti perqùam utilis, &amp; diligenter emendatus. Item Gabrielis Humelbergij ... in Q. Sereni librum medicinalem, commentarij, 1540. P. 15.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Quinti Sereni Sammonici ... De re medica siue morborum curationibus liber tum elegans tum humanae saluti perqùam utilis, &amp; diligenter emendatus. Item Gabrielis Humelbergij ... in Q. Sereni librum medicinalem, commentarij, 1540. P. 15.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit13"><label>13</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Celii Aureliani De Morbis Acutis &amp; Chronicis. Venetiis 1757. Р. 221 .</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Celii Aureliani De Morbis Acutis &amp; Chronicis. Venetiis 1757. Р. 221 .</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit14"><label>14</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Alexandri Tralliani Medici libri duodecim . Bâle : Henri Petrum, 1556. PP. 37-38.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Alexandri Tralliani Medici libri duodecim . Bâle : Henri Petrum, 1556. PP. 37-38.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit15"><label>15</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Paulus Aegineta. Corpus medicorum graecorum. Vol. IX Leipzig, Berlin, 1921 Р. 142-143.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Paulus Aegineta. Corpus medicorum graecorum. Vol. IX Leipzig, Berlin, 1921 Р. 142-143.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit16"><label>16</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Абу-л-Касим Халаф ибн Аббас аз-Захрави. Трактат о хирургии и инструментах / Пер. З.М. Буниятова. М.: Наука, 1983. С. 36—37.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Abu-l-Kasim Halaf ibn Abbas az-Zahravi. Treatise on surgery and instruments / Translated by Z.M. Buniyatov. M.: Nauka, 1983. S. 36—37. (Russian)</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit17"><label>17</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Зартаран A., Борхани-Хаджидхи A., Фариди П., Данешамуз С., Мохаджхеджзадех A. Обзор по лечению мигрени в Каноне Медицины Авиценны // Труды Ибн Сины глазами потомков. Сборник статей и тезисов. Под редакцией М.Н. Мамедова. Москва, 2020. С. 171</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Zartaran A., Borhani-Hadzhidhi A., Faridi P., Daneshamuz S., Mohadzhkhedzhzadekh A. Overview of Migraine Treatment in Avicenna’s Canon of Medicine // The Works of Ibn Sina through the Eyes of Descendants. Collection of Articles and Theses. Edited by M.N. Mamedov. M., 2020. S. 171 (Russian)</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit18"><label>18</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Абу Али Ибн Сина. Канон врачебной науки. /Пер. М.А.Малье, У.И.Каримова, А.Расулева. 2е изд. Ташкент: Изд-во «Фан» Узбекской ССР, 1981. Т. 3. Ч. 1.С. 84</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Abu Ali ibn Sina. Canon medicinae / Per. M.A. Sal’e, U.I. Karimova, A. Rasuleva. 2-e izd. Tashkent: Izd-vo «Fan» Uzbekskoj SSR, 1981. T. 1. S. 205. (Russian)</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit19"><label>19</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Kesling E. Medical Texts in Anglo-Saxon Literary Culture. Boydell &amp; Brewer, Cambridge, 2020. 242 p.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Kesling E. Medical Texts in Anglo-Saxon Literary Culture. Boydell &amp; Brewer, Cambridge, 2020. 242 p.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit20"><label>20</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Моисеева А.А. Особенности древнеанглийской медицинской практики на примере травника leechbook III. Российский журнал истории церкви т.3, № 1, 2022. — С. 18–36 https://doi.org/10.15829/2686-973X-2022-94</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Moiseeva A.A. Peculiarities of Old English Medical Practice as exemplified by the herbalist leechbook III. Russian Journal of Church History t.3, № 1, 2022. — S. 18–36 https://doi.org/10.15829/2686-973X-2022-94(Russian)</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit21"><label>21</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Constantini Africani post Hippocratem et Galenum, quorum, Graece linguae doctus, sedulus suit lector, medicorum nulli prorsus, multis doctissimis testibus, posthabendi opera, conquisita undiq(ue) magno studio. Basileae, 1536. РР. 10-11</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Constantini Africani post Hippocratem et Galenum, quorum, Graece linguae doctus, sedulus suit lector, medicorum nulli prorsus, multis doctissimis testibus, posthabendi opera, conquisita undiq(ue) magno studio. Basileae, 1536. РР. 10-11</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit22"><label>22</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Guerrero-Peral Á. L., de Frutos González V. Constantine the African: the revival of neurology in medieval Europe. Neurosciences and History. 2013; 1(2):80–87.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Guerrero-Peral Á. L., de Frutos González V. Constantine the African: the revival of neurology in medieval Europe. Neurosciences and History. 2013; 1(2):80–87.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit23"><label>23</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Hildegardis, Causae et curae. Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana (V. 95) Lipsiae, Paules Kaiser ed., 1903. P.90</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Hildegardis, Causae et curae. Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana (V. 95) Lipsiae, Paules Kaiser ed., 1903. P.90</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit24"><label>24</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Singer, Ch. From magic to science; essays on the scientific twilight. New York, Boni and Liverright, 1928. P. 232–233</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Singer, Ch. From magic to science; essays on the scientific twilight. New York, Boni and Liverright, 1928. P. 232–233</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit25"><label>25</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Gariopontus, Habes sincerioris medicinae amator, iterum renatos VIII de morborum causis, accidentibus et curationibus libros, 1536. P. 461</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Gariopontus, Habes sincerioris medicinae amator, iterum renatos VIII de morborum causis, accidentibus et curationibus libros, 1536. P. 461</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit26"><label>26</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Bernard de Gordon, Opus lilium medicinae inscriptum de morborum prope omnium curatione septem particulis distributum, una cum aliis ejus libellis , 1559, p.164</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Bernard de Gordon, Opus lilium medicinae inscriptum de morborum prope omnium curatione septem particulis distributum, una cum aliis ejus libellis , 1559, p.164</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit27"><label>27</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Pearn J. Bernard de Gordon (fl. 1270–1330): medieval physician and teacher. Journal of Medical Biography, Volume 21, Issue 1, 2013. https://doi.org/10.1258/jmb.2011.011026</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Pearn J. Bernard de Gordon (fl. 1270–1330): medieval physician and teacher. Journal of Medical Biography, Volume 21, Issue 1, 2013. https://doi.org/10.1258/jmb.2011.011026</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit28"><label>28</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Fernel J. La pathologie de Jean Fernel ouvrage tres utile à tous ceux qui s’appliquent à la connoissance du corps humain. A Paris, Vve Jean Le Bouc, 1646. — Р. 310.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Fernel J. La pathologie de Jean Fernel ouvrage tres utile à tous ceux qui s’appliquent à la connoissance du corps humain. A Paris, Vve Jean Le Bouc, 1646. — Р. 310.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit29"><label>29</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Бергер Е.Е. Амбруаз Паре. Первый хирург королевства. Спб: Наука, 2023. — С.162</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Berger E.E. Ambroise Paré. The first surgeon of the Realm. Spb: Nauka, 2023. — S.162 (Russian)</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit30"><label>30</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Paré A. Les Oeuvres d’Ambroise Paré... divisées en vingt huict livres avec les figures et portraicts, tant de l’anatomie que des instruments de chirurgie, et de plusieurs monstres, reveuës et augmentées par l’autheur. Quatriesme edition. Paris: Gabriele Buon, 1585. Р. VI.cIII.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Paré A. Les Oeuvres d’Ambroise Paré... divisées en vingt huict livres avec les figures et portraicts, tant de l’anatomie que des instruments de chirurgie, et de plusieurs monstres, reveuës et augmentées par l’autheur. Quatriesme edition. Paris: Gabriele Buon, 1585. Р. VI.cIII.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit31"><label>31</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Фуко М. Рождение клиники. М., Академический проект, 2014</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Fuko M. The birth of the Clinic. M., Akademicheskij proekt, 2014 (Russian)</mixed-citation></citation-alternatives></ref></ref-list><fn-group><fn fn-type="conflict"><p>The authors declare that there are no conflicts of interest present.</p></fn></fn-group></back></article>
